Przykładowe pytania niejawne (zadania ikoniczne)
Przykładowe pytania niejawne na maturę (zadania zawierające materiał ikoniczny, np. obraz, plakat, rzeźbę, komiks, reklamę).
Data Publikacji: 23/12/2025
Autor: Grzegorz Skiwerczyński
Zanim zaczniemy omawiać przykładowe pytanie niejawne z tej kategorii (sztuka), warto najpierw wyjaśnić, czym w zasadzie jest materiał ikoniczny. Brzmi skomplikowanie, ale definicja jest bardzo prosta.
Tekst ikoniczny to po prostu tekst kultury, który ma formę obrazu. Głównym nośnikiem informacji nie są tu słowa, lecz elementy wizualne. Do tej kategorii zaliczamy bardzo szeroki wachlarz dzieł:
- dzieła malarskie (obrazy klasyczne i współczesne),
- plakaty (filmowe, teatralne, społeczne),
- reklamy,
- rzeźby i instalacje artystyczne,
- komiksy, grafiki, a nawet murale.
Matura ustna — przydatne linki
Zanim zaczniemy omawiać pytanie niejawne, chcę przekazać Ci kilka ważnych miejsc, do których warto zajrzeć przed maturą ustną z języka polskiego.
- Pytania jawne matura 2026 – lista CKE
- Przykładowe wypowiedzi na 100% – matura ustna
- Opracowane pytania jawne 2026-2028 w PDF
- Konteksty na maturze ustnej
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe pytania niejawne zawierające materiał ikoniczny – jak są zbudowane?
Każde wylosowane pytanie niejawne oparte na materiale ikonicznym ma stały, powtarzalny schemat. Arkusz egzaminacyjny składa się zawsze z dwóch głównych elementów: precyzyjnego polecenia oraz materiału wizualnego.
Pierwszym elementem jest polecenie, które zawiera temat sformułowany w postaci twierdzenia lub pytania otwartego. Kluczowy jest tu czasownik operacyjny „omów”. To dla Ciebie sygnał, że Twoim zadaniem jest zbudowanie wypowiedzi, w której odwołasz się do dwóch źródeł: załączonego obrazu (tekstu ikonicznego) oraz wybranego utworu literackiego.
Warto zwrócić na to szczególną uwagę – w zadaniach z obrazem drugim kontekstem zazwyczaj musi być właśnie literatura.
Drugi element arkusza to sam tekst ikoniczny, czyli dzieło wizualne ściśle powiązane z tematem. Pamiętaj, że definicja jest tutaj bardzo szeroka.
Nie nastawiaj się tylko na klasyczne obrazy malarskie – na egzaminie mogą pojawić się także reklamy, plakaty (społeczne lub filmowe), rzeźby, instalacje, a nawet komiksy czy graffiti.
Pytanie niejawne ikoniczne – czy muszę znać się na sztuce?
To najczęstsze pytanie maturzystów. Odpowiedź brzmi: NIE.
Do odczytania tekstu ikonicznego pod kątem zadanego problemu nie jest konieczna wiedza z historii lub teorii sztuki. Nie musisz znać dat, nazwisk twórców, epok malarskich ani fachowej terminologii (choć jeśli ją znasz, to oczywiście plus).
Twoim celem nie jest analiza techniczna dzieła, ale jego interpretacja. Masz za zadanie:
- omówić ogólny przekaz tekstu ikonicznego (np. obrazu/rzeźby itd.),
- zauważyć wartości/problematykę wpisaną w dzieło,
- określić postawę autora wobec rzeczywistości (np. krytyka, zachwyt, ironia),
- i najważniejsze: powiązać ten obraz z wybranym tekstem literackim.
1. Pytanie niejawne ikoniczne – nietrwałość istnienia jako temat tekstów kultury
Nietrwałość istnienia jako temat tekstów kultury. Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Określenie problemu
Nietrwałość istnienia jest przedmiotem zainteresowania literatury i sztuki różnych epok. Jest to jeden z fundamentalnych tematów wypowiedzi artystycznych.
Teza
Artystów fascynuje zjawisko upływu czasu, przemijania, odchodzenia w wieczność.
Argumentacja
Symboliczne zobrazowanie nietrwałości istnienia można dostrzec na plakacie Wiesława Wałkuskiego pochodzącym z wystawy Vanitas. Portret trumienny na tle sarmackich obyczajów pogrzebowych.
Przedstawiona jest na nim postać kobieca, ubrana w sposób wyszukany (czerwona suknia, koronkowe ozdoby, biżuteria – pierścień, kolczyki i naszyjnik z pereł), która trzyma w ręku, niczym lustro lub zasłonę obraz przedstawiający piękną twarz kobiety skontrastowaną z czaszką. Piękno, młodość, witalność, (wizerunek żywej kobiety) zderzone zostają z atrybutami śmierci i przemijania (czaszka w tle obrazu i na pierścieniu kobiety).
Dodatkowo rama obrazu stanowi wyraźne nawiązanie do barokowych portretów trumiennych. Artysta zwraca uwagę, że śmierć wpisana jest w życie ludzkie, człowiek żyje z perspektywą śmieci w tle, wartości materialne przemijają. To nawiązanie do trwałej obecności w kulturze motywów wanitatywnych.
W Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią tytułowa bohaterka przedstawiona jest alegorycznie jako rozkładające się ciało kobiety – „chuda, blada, żółte lice”. Śmierć rozmawia z Mistrzem Polikarpem, opowiada mu o swoim pochodzeniu, roztacza przed nim wizję końca życia, zwraca uwagę na równość wszystkich wobec niej (motyw dance macabre).
Wnioski
- Symbol i alegoria jako środki wyrazu obrazujące trudny do wyrażenia w literaturze i sztuce problem nietrwałości istnienia (śmierć budzi niepokój, jest tajemnicą).
- Różna wymowa dzieł artystycznych przedstawiających przemijanie – podkreślają wartość ludzkiego życia albo podważają sens ludzkich zabiegów o przedłużenie egzystencji.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Wprowadzenie
Artyści podejmują ważne zagadnienia dotyczące egzystencji człowieka. Nietrwałość ludzkiego życia, przemijanie jest jednym z dominujących tematów w literaturze i sztuce.
Teza
Nietrwałość istnienia nie przeczy wartości ludzkiego życia
Argumentacja
Artysta przedstawia postać młodej kobiety. Razem z tym przedstawieniem współistnieją atrybuty związane z nietrwałością istnienia: kształt ramy obrazu nawiązuje do popularnych w XVII i XVIII wieku sarmackich portretów trumiennych, tło dla postaci kobiety stanowi ludzka czaszka, pierścień na ręku kobiety ma również kształt czaszki
Artysta posłużył się kontrastem i zestawił ze sobą obraz człowieka żyjącego i obraz tego, co z człowieka zostaje po śmierci. Nawiązał tym samym do sztuki baroku, lubującego się w takich rozwiązaniach. Piękno kobiety służy uwydatnieniu zastosowanego na plakacie kontrastu i pokazuje, że życie szybko przemija. Takie oksymoroniczne rozwiązanie znajdujemy choćby w sonecie Jana Andrzeja Morsztyna Do trupa.
Kontrapunktem dla pesymistycznej wymowy plakatu paradoksalnie może być jednak nawiązanie do sarmackiego portretu trumiennego, który podczas pogrzebu przymocowywany był do trumny zmarłego, później zaś wieszany w kościele. Portret ten podkreślał wartość i sens życia, które się zakończyło – zmarły poprzez swe uczynki pozostał w pamięci żywych.
W Trenach Jana Kochanowskiego śmierć dziecka staje się dla autora pretekstem do stworzenia poetyckiego pomnika na cześć zmarłej córki. Senna wizja życia pośmiertnego Urszulki, korzystającej z rajskich rozkoszy, stanowi potwierdzenie wartości życia dziewczynki.
Podsumowanie
W przywołanych tekstach literackich wartość ludzkiego życia jest podkreślana w różny sposób – np. przez uwznioślenie lub deprecjację śmierci. Mimo przemijania człowiek „nie wszystek umiera”. Wartościowe życie chroni jednostkę przed wewnętrznym unicestwieniem.
2. Pytanie niejawne ikoniczne – w jaki sposób w tekstach kultury może być odzwierciedlona rzeczywistość otaczająca twórcę?
W jaki sposób w tekstach kultury może być odzwierciedlona rzeczywistość otaczająca twórcę? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Wprowadzenie
Artysta jest „dzieckiem swojej epoki”, przez co w jego utworach czasem odbija się obraz otaczającego go świata.
Teza
II wojna światowa była dla wielu twórców przeżyciem tak dramatycznym, że musiało ono zostawić trwały ślad w ich twórczości.
Argumentacja
Rysunek Krzysztofa Kamila Baczyńskiego ilustracją sytuacji całego „pokolenia Kolumbów”:
- dwoista rola młodych ludzi – cywilów i żołnierzy: lustro pokazuje młodych ludzi w hełmach, idących do walki
- gniewne spojrzenia i postawa postaci
- obraz smutku na twarzy, ale i agresji (przytłaczająca świadomość swojego położenia)
- strój podkreślający dorosłość.
Sceny z warszawskiego getta w Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall:
- autorka, jako dziecko ocalone z holocaustu, przeprowadziła wywiad z Markiem Edelmanem
- przywoływanie konkretnych faktów i danych dotyczących warunków życia w getcie
- opis ciągłego zagrożenia życia
- obrazy głodu i zachowania bohaterów
- wykorzystanie form wywiadu i reportażu dla oddania prawdy o otaczającej rzeczywistości.
Podsumowanie
Rysunek Baczyńskiego, a także książka Hanny Krall odzwierciedlają wiernie dramat ludzi w świecie, w którym nie ma miejsca na miłość, natomiast konieczna jest gotowość w każdej chwili na śmierć lub do złożenia ofiary z własnego życia.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Twórcy czasem utrwalają w swoich dziełach otaczającą ich rzeczywistość. Czynią to w różny sposób – m.in. poprzez posłużenie się określoną symboliką, realistyczne odtworzenie czy przekształcenie do postaci groteski.
Rozwinięcie
Symbolika rysunku Krzysztofa Kamila Baczyńskiego:
- rola lustra pokazującego odbicie młodych mężczyzn jako żołnierzy w hełmach na głowie
- zdradzające emocje postawa oraz wzrok
- wojenna rzeczywistość dotycząca wielu młodych ludzi (grupa utrwalona na rysunku).
Realizm obrazów Opowiadań Tadeusza Borowskiego:
- sceny selekcji więźniów
- dramatyczne zachowania głodnych i przerażonych ludzi
- obojętność na krzywdę i cierpienie innych (zachowania instynktowne)
- szczegółowość wprowadzonych opisów ludzi i sytuacji.
Podsumowanie
Twórcy różnych tekstów kultury stosują różne metody odzwierciedlania otaczającej ich rzeczywistości, aby za pomocą odpowiednio dobranych konwencji artystycznych jak najpełniej wyrazić o niej subiektywną prawdę.
3. Pytanie niejawne ikoniczne – czy teksty kultury mogą zachęcać człowieka do czynienia dobra?
Czy teksty kultury mogą zachęcać człowieka do czynienia dobra? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
- Po co ludzie tworzą dzieła sztuki? Czy tylko po to, żeby je podziwiać?
- Sztuka odgrywa ważną rolę w kwestii propagowania pewnych postaw społecznych – kształtuje świat wartości.
Teza
Tekst kultury może zachęcać człowieka do czynienia dobra.
Argumentacja
- Źródłem obrazu jest Biblia. Ewangelie zachęcają do czynienia dobra, np. właśnie przypowieść o miłosiernym Samarytaninie. Cierpiący człowiek został napadnięty przez zbójców, którzy zostawili go na wpół umarłego. Poszkodowanego mijają, nie udzielając mu pomocy, zarówno kapłan, jak i lewita. Samarytanin, który pochodzi z narodu wrogo nastawionego do narodowości poszkodowanego, zawozi rannego do gospody, gdzie się nim dalej zajmuje, a nawet zostawia pieniądze na opiekę nad nim.
- Na pierwszym planie obrazu widać wyraźnie oświetlone postacie dwóch mężczyzn – jeden (leżący) wygląda na chorego, drugi (klęczący przy nim) niesie mu pomoc.
- Postać mężczyzny cierpiącego wyraża bezsilność: ma opuszczoną głowę i przymknięte oczy.
- Mężczyzna udzielający pomocy to człowiek starszy, ma siwe włosy i brodę, nosi porządne ubranie, wygląda dostojnie i szlachetnie. Jego postawa budzi zaufanie: troskliwie obejmuje głowę leżącego i ociera jego czoło chustką, chce mu ulżyć w cierpieniu. Twarz niosącego pomoc jest skupiona, emanuje z niej dobro i życzliwość.
- W oddali widać zarysy miasta oraz oddalających się obojętnie ludzi.
- Wyobrażenie to, inspirowane ewangeliczną przypowieścią, może dla odbiorcy stanowić wzorzec zachowania się w sytuacji, w której spotka on człowieka potrzebującego pomocy.
Podsumowanie
Artystyczne teksty kultury pełnią przede wszystkim funkcję estetyczną, ale niektóre z nich mogą też dodatkowo propagować pozytywne wartości wychowawcze – np. zachęcać człowieka do czynienia dobra poprzez pokazywanie mu odpowiednich wzorców postępowania w sytuacjach trudnych.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Teza
Sztuka nie jest w stanie tak naprawdę wpłynąć na postawę etyczną człowieka. Jej misją nie jest bowiem wychowywanie i kształtowanie moralne odbiorcy, lecz przede wszystkim oddziaływanie estetyczne.
Argumentacja
- Czy oglądanie obrazu Miłosierny Samarytanin jest w stanie kogokolwiek zmienić i uzdolnić do bezinteresownej miłości? To mrzonka. Postawa starszego mężczyzny, pochylonego nad zakrwawionym człowiekiem, może wprawdzie odbiorcę nawet wzruszyć, lecz szybko dojdzie on do wniosku, że to tylko dzieło sztuki, którym można się zachwycić i nic więcej.
- W Lalce Bolesława Prusa pokazana jest działalność dobroczynna na rzecz bliźnich Stanisława Wokulskiego. Uważał on, że samo dawanie pieniędzy nie wystarczy, ponieważ nie rozwiązuje w sposób dalekowzroczny problemu nędzy. Należy zatem zapewnić ludziom pracę i za nią odpowiednio płacić. Jego dobre uczynki są zgodnie z głoszonymi przekonaniami – wspiera ludzi potrzebujących pomocy: rodzinę Wysockiego, kamieniarza Węgiełka oraz Mariannę (pierwotnie dziewczynę lekkich obyczajów). Wszystkim zapewnia godne warunki pracy. Czy jednak opis tej sytuacji kogokolwiek zmieni? Czy człowiek jest w stanie naśladować te postawy? To wątpliwe, gdyż wszystko to jest tylko konstrukcją fabularną.
Podsumowanie
Sztuka nie jest w stanie wpłynąć na człowieka moralnie, bo zresztą nie w tym celu powstaje – ona przede wszystkim ma być domeną piękna.
4. Pytanie niejawne ikoniczne – jakie rozumienie patriotyzmu przedstawiają teksty kultury różnych epok?
Jakie rozumienie patriotyzmu przedstawiają teksty kultury różnych epok? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Patriotyzm to w powszechnym rozumieniu umiłowanie ojczyzny. Może być on różnie wyrażany, a zależy to od okoliczności stwarzanych przez uwarunkowania historyczne. W tekstach kultury można znaleźć różne koncepcje patriotyzmu.
Rozwinięcie
Wojciech Kossak Olszynka Grochowska:
- Tło historyczne – powstanie listopadowe 1830–1831.
- Wydarzenie – bitwa pod Olszynką Grochowską w 1831 r. (największa bitwa powstania).
- Kossak pokazuje w realistyczny sposób bohaterstwo powstańców odpierających znacznie liczniejsze wojska rosyjskie.
- Artysta uwiecznił batalistyczną scenę, żeby złożyć hołd bohaterom z batalionu „Czwartaków”, którzy stali się wzorem patriotyzmu w czasach wymagających walki zbrojnej.
- Obraz powstał w okresie dwudziestolecia międzywojennego, niedługo po wojnie polsko-sowieckiej.
Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem:
- Romantyczne rozumienie patriotyzmu – pamięć o powstańcach styczniowych, kult mogiły powstańczej.
- Pozytywistyczne rozumienie patriotyzmu – kult pracy, która służy budowie nowoczesnego, polskiego społeczeństwa.
Zakończenie
Twórcy różnych epok przedstawiają w swoich utworach różne modele patriotyzmu. Ich rodzaj uzależniony jest od sytuacji zewnętrznej i wewnętrznej, w jakiej znajduje się kraj.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
- Ojczyzna jako nadrzędna wartość dla jednostek i całego narodu.
- Uzewnętrznianie tej relacji w postaci różnie rozumianego patriotyzmu.
Teza
Współczesny patriotyzm ma różne oblicza wywodzące się z minionych epok.
Argumenty
- Niekwestionowany jest patriotyzm czasów wojny, który uzewnętrzniał się w przyjęciu postawy walki zbrojnej. Widoczny jest on w wielu tekstach kultury. Jeden z nich to obraz Olszynka Grochowska Wojciecha Kossaka. Artysta ukazał na płótnie scenę batalistyczną z największej bitwy powstania listopadowego stoczonej na przedpolach Warszawy w 1831 r.
- Kossak w sposób realistyczny przedstawił bohaterstwo żołnierzy z batalionu „Czwartaków”, którzy mimo ogromnych strat dzielnie stawiali czoła liczniejszym wojskom rosyjskim. Obraz powstał w 1928 r., czyli stosunkowo niedługo po wojnie polsko-sowieckiej. Ten rodzaj patriotyzmu, mimo iż żyjemy w czasach pokoju, znajduje coraz więcej zwolenników, którzy np. kultywują go, inscenizując historyczne bitwy w grupach rekonstrukcyjnych.
- Patriotyzm pracy. Ten model patriotyzmu wywodzi się z ideałów pozytywistycznych (kult pracy, która jest wartością zarówno dla jednostki, jak i dla całego społeczeństwa). Obraz takiej pracy widzimy w powieści Ziemia obiecana Władysława Stanisława Reymonta.
- Powstała ona wprawdzie po okresie pozytywizmu, ale jej fabuła doskonale się wpisuje w idee pozytywistyczne: trzej młodzi ludzie (Polak, Niemiec, Żyd) postanawiają wspólnie założyć fabrykę w rozkwitającej przemysłowo Łodzi. Ich upór może być drogowskazem, a perypetie przestrogą dla współczesnych biznesmenów. Różne są ich motywacje, ale głównym elementem spajającym jest zbudowanie mocniejszego społeczeństwa. Borowiecki kieruje się dodatkowo ideami dobra narodowego w rozumieniu pozytywistycznym.
Podsumowanie
Warto kultywować patriotyzm bez względu na jego odmianę. Każdy rodzaj patriotyzmu jest pożyteczny, bo wzmacnia więzi międzyludzkie i buduje narodową kulturę.
5. Pytanie niejawne ikoniczne – wizje miasta w sztuce i literaturze
Wizje miasta w sztuce i literaturze. Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Określenie problemu
Niektóre miasta europejskie w epoce nowożytnej stały się nie tylko miejscem pracy i zamieszkiwania ludności, lecz także ważnymi centrami rozwoju kultury i sztuki.
Teza
W wielu tekstach kultury miasto zostało przedstawione jako miejsce piękne.
Argumentacja
- Na obrazie Chagalla pokazany jest pejzaż miejski – Paryż widziany przez okno kamienicy. W jego centrum znajduje się Wieża Eiffela – ówczesny symbol nowoczesności, otoczona kamienicami. Miasto jest kolorowe, rozświetlone jasnymi łunami. Jego mieszkańcy zatracają w nim poczucie realności: kolejka porusza się niezgodnie z zasadami grawitacji, także spacerowicze unoszą się w powietrzu.
- W pejzaż miejski harmonijnie wkomponowuje się też przyroda (kwiaty w wazonie i kot z ludzką twarzą na parapecie). Barwy są utrzymane w tonacji ciepłej, okno ma tęczowe ramy. Przedstawiona na pierwszym planie postać ma dwie twarze (a na jej ręce umieszczony został niczym stygmat symbol miłości – małe serduszko). Chagall pokazał piękny, nowoczesny i jednocześnie surrealistyczny obraz Paryża.
- Bardzo podobne, nastawione na estetykę widzenie miasta można odnaleźć w niektórych opowiadaniach Brunona Schulza z tomu Sklepy cynamonowe. Miasto to posiada swój genius loci, jest dla Schulza tworem o charakterze legendowym
Wnioski
Dzieła malarskie i literackie uwieczniają przestrzeń miejską. Jest ona w nich przedmiotem artystycznej kreacji, podobnie jak i inne elementy świata przedstawionego.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
- Wpływ miasta na kształtowanie się tożsamości artystycznej twórców.
- Artyści często poddają tę przestrzeń krytyce
Rozwinięcie
- Miasto to przestrzeń, która może wpływać na człowieka destruktywnie.
- Na obrazie Chagalla pokazany jest Paryż. Wszystko jest tu nieuporządkowane i chaotyczne. Nad całością góruje koszmarnie brzydka konstrukcja Wieży Eiffela. Ludzie w tym mieście zatracają poczucie sensu własnego życia, trwając poza kontekstem sił przyrody, są rozdwojeni (postać na obrazie ma dwie twarze), unoszą się w powietrzu.
- Nawet kot to jakiś dziwoląg – jest zielony i ma jakby ludzką twarz. Chagall pokazał, jak miasto może destruktywnie oddziaływać na człowieka.
- Miasto jest w literaturze ukazane również jako miejsce, gdzie może dokonać się destrukcja moralna (fałsz miejskiego życia, materializm, uprzedmiotowienie relacji międzyludzkich). Wszystko to dostrzec można np. w powieści Ojciec Goriot Honoriusza Balzaca.
Podsumowanie
Miasto staje się w sztuce nowoczesnej obiektem krytyki. Jest molochem, przestrzenią opresyjną, generującą dla egzystencji nieprzyjazny kontekst.
6. Pytanie niejawne ikoniczne – czy praca może być interesującym motywem tekstu kultury?
Czy praca może być interesującym motywem tekstu kultury? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Obraz Jean-François Milleta Zbierające kłosy przedstawia prace na polu. Pozornie widok jest spokojny, wręcz sielankowy: pogodne niebo, uwijający się żniwiarze, załadowany wóz, olbrzymie stogi – wszystko to kojarzy się z dostatkiem i obfitością darów natury. Wrażenie to wzmacnia kolorystyka obrazu w odcieniach żółci, zalany słońcem krajobraz i postacie pracujących, jaśniejące w oddali chaty.
Uważny obserwator zauważy jednak istotne szczegóły: trzy postacie na pierwszym planie to ubogie kobiety, które nie uczestniczą w żniwach, ale zbierają pozostałe na polu kłosy – jedyny plon. Są nędznie ubrane, ogorzałe od słońca i zgięte nisko, aby nie pominąć żadnego kłosa, który pozwoli im przetrwać zimę.
Wieśniaczki na pierwszym planie to motyw, który rozbijając idylliczną wymowę obrazu, intryguje i zmusza do refleksji nad ciężkim losem najbiedniejszych.
Praca, która niesie ze sobą zarówno trud i niebezpieczeństwo, jak i satysfakcję wraz z szansą na lepsze życie została przedstawiona w utworze Bolesława Prusa Powracająca fala. Opowiadanie opisuje wydarzenia związane z rozwojem przemysłu włókienniczego na polskich ziemiach.
Dla pracowników fabryki Adlera ciężka i wyczerpują praca jest jedyną szansą na godne życie. Jeden z utalentowanych robotników, Kazimierz Gosławski, poświęca talent i siły, aby pomnażać majątek właściciela, a w przyszłości spełnić marzenie o własnym warsztacie. Dla właściciela pracownicy to jedynie tania siła robocza, której zdrowie i życie jest drugorzędne wobec możliwych do osiągnięcia zysków.
Podsumowanie
Obrazy pracy są interesujące, bo kierują uwagę odbiorcy na istotne kwestie społeczne. Problem pracy jest nieustannie aktualny, dlatego zajmuje odbiorcę bez względu na to, czy został ukazany w utworze jemu współczesnym, czy też powstałym wiele wieków temu.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Pytanie
Dla kogo praca może być interesującym motywem tekstu kultury?
Teza
Praca jest interesującym motywem szczególnie dla twórców epoki pozytywizmu.
Rozwinięcie
- Powieść Elizy Orzeszkowej Nad Niemnem: kult pracy w rodzie Bohatyrowiczów.
- Obraz Jeana-François Milleta jest przykładem malarstwa realistycznego, w którym pojawiały się nieobecne wcześniej w sztuce motywy, np. ludzi pracujących. To kierunek zgodny z postulatami polskich pozytywistów, przedstawiającymi pracę jako wartość. Wartość wynikająca z pracy jest podstawowym elementem filozofii organicystycznej i to poprzez pracę należy zmieniać społeczeństwo.
Podsumowanie
W literaturze pozytywistycznej praca jest prezentowana jako wartość, które nadaje sens ludzkiemu życiu i buduje nowoczesne społeczeństwo.
7. Pytanie niejawne ikoniczne – czemu służą przedstawienia przyrody w tekstach kultury?
Czemu służą przedstawienia przyrody w tekstach kultury? Omów zagadnienie na podstawiem zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
- integralność człowieka i natury
- przekonanie artystów o ważności kontaktu człowieka z przyrodą
Teza
Przyroda bywa ukazywana przez artystów jako naturalne środowisko człowieka. W takim ujęciu zjawiska przyrodnicze, w szczególności cykliczność rytmu życia, mają decydujący wpływ na jego życie.
Argumentacja
Rodzajowa scena z życia polskich chłopów na obrazie Józefa Chełmońskiego):
- Codzienność mieszkańców polskiej wsi – wiosenna orka (przerwa na zjedzenie posiłku)
- Realizm przedstawienia – prawdziwość postaci umieszczonych w centrum obrazu (siedzący na trawie chłop o spracowanych rękach, zmęczonej twarzy i brudnych, czarnych od ziemi nogach zadziera do góry głowę i patrzy na krążące nad polem bociany, stojący obok chłopiec także obserwuje z ciekawością ptaki)
- Bociany na niebie jako charakterystyczny element polskiego pejzażu – ptak, który cieszył się na wsi polskiej wielkim szacunkiem
- Inne szczegóły wiejskiego pejzażu to odpoczywająca zaprzężona do radła para chudych wołów na zaoranej ziemi (prawa strona obrazu), rząd krytych strzechą chałup w oddali oraz samotne drzewo z bocianim gniazdem.
Życie w zgodzie z naturą w młodopolskiej powieści Chłopi Władysława Stanisława Reymonta:
- Zależność prac i obowiązków ludzi oraz odpoczynku od pór roku.
- Powtarzalność rytmu narodzin i śmierci w otaczającej ludzi przyrodzie.
- Silny związek bohaterów z ziemią (żywicielką, ale i kryterium wartościowania człowieka).
- Naturalna religijność mieszkańców Lipiec (przyroda znakiem obecności Boga na ziemi) – cykl naturalny uzgodniony z cyklem roku liturgicznego.
Podsumowanie
Reprezentujący różne okresy w dziejach kultury artyści podkreślali w swoich dziełach, że człowiek żyjący blisko natury rytm swojego życia podporządkowuje jej prawom.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Przyroda nie jest tylko tłem dla rozgrywających się wydarzeń. Niesie ona ze sobą bogactwo samoistnych znaczeń.
Rozwinięcie
Mistyczny związek człowieka z przyrodą na obrazie Józefa Chełmońskiego:
- Wpatrzenie mężczyzny i chłopca w niebo, w bociany, które wg mądrości ludowej przynoszą spokój, szczęście, oczyszczają świat ze zła i są symbolem życia
- Realistyczne ujęcie sceny rodzajowej z życia polskiej wsi pretekstem do uzmysłowienia sobie przez oglądającego ciężkiej doli chłopa (znaki – spracowane ręce, ubrudzone ziemią stopy, opalone słońcem twarze), tęskniącego, a może marzącego o lekkości i wolności bocianów.
- Naturalizm przedstawienia dwóch postaci, ich prostota, nie pozbawia ich wymiaru metafizycznego – zapatrzenie w przestrzeń.
- Wymowne zastosowanie w przedstawieniu tzw. zimnych barw (błękitu i zieleni).
- Znaczenie realistycznie ukazanej pary wołów, która zatrzymała się na zaoranej ziemi, aby odpocząć od ciężkiej pracy i nabrać sił, tak jak człowiek.
Metafizyczna nastrojowość rozbudowanych obrazów przyrody w Gloria victis Elizy Orzeszkowej:
- Przyznanie przyrodzie roli baśniowego narratora w utworze jako świadomy, przemyślany zabieg pisarki (wiatr toczy dialog z upersonifikowanym lasem, później tę funkcję przejmuje stary i potężny dąb, ponieważ już tylko przyroda pamięta o wydarzeniach powstania 1863 roku).
- Ochrona pamiątek po powstańcach, pilnowanie tajemnic ludzi poległych w walkach oraz rozgłaszanie heroicznych czynów powstańców przez przyrodę.
- Pełnienie przez opisy żywej natury funkcji spajającej kolejne epizody (rola kompozycyjna).
Podsumowanie
Dzięki obrazom przyrody twórcy kultury wyrażają i przybliżają złożone treści dotyczące ludzi. Szukają w niej ekwiwalentów przeżyć i strażników pamięci.
8. Pytanie niejawne ikoniczne – w jaki sposób w tekstach kultury może być przedstawiane piękno zwykłych rzeczy?
W jaki sposób w tekstach kultury może być przedstawiane piękno zwykłych rzeczy? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Codzienność, choć postulowana jako temat dzieł sztuki już w starożytności, nie przeniknęła wówczas do świadomości artystów. Przedstawiano raczej życie warstw wyższych, natomiast zwyczajność kojarzona z pospolitością rzadko przedostawała się do literatury i sztuki.
Przedstawianiem rzeczy zwykłych: codziennych czynności, przedmiotów otaczających człowieka, scen z życia i pracy zainteresowano się w XIX wieku, w czasach realizmu.
Rozwinięcie
Można wskazać różne przyczyny i sposoby eksponowania piękna zwykłych przedmiotów i czynności w dziełach sztuki i w utworach literackich:
1. Mleczarka Vermeera:
- Bohaterką obrazu jest prosta kobieta. Jej ubiór składa się z żółtego kaftana, czerwonej spódnicy, granatowego fartucha oraz białego czepca.
- Kobieta przygotowuje posiłek – przelewa mleko z glinianego dzbanka do szerokiego naczynia, tematem obrazu jest więc zwykła, codzienna czynność, ale odnosząca się do rzeczy wiecznych, powtarzanych nieustannie, będących istotą życia.
- Mleczarka znajduje się w ubogo wyposażonym pomieszczeniu, przy niedużym stole przykrytym zielonkawym obrusem. Malarz wyeksponował na nim chleb (codzienny pokarm).
- Utrwalając codzienność, artysta afirmuje piękno codziennych, niepozornych czynności, przez co podkreśla ich znaczenie dla człowieka (nalewanie mleka oznacza tu żywienie, karmienie).
- Vermeer pokazuje trwanie w wieczności takich chwil, jak skupienie, cisza, gest ręki, czynność powtarzana od zawsze.
2. Chłopi Władysława Reymonta:
- Przedstawienie zwyczajnych zajęć chłopskich – prac: orka, zasiew, zbieranie plonów, doglądanie inwentarza i rozrywek: spotkania w karczmie, zabawy.
- Reymont pokazuje, że codzienność jest elementem nieodzownym rzeczywistości, że prowadzi ona od święta do święta, dzięki czemu czas staje się przestrzenią sakralną.
Wnioski
- Codzienność jako istotna część życia każdego człowieka, która musi odnaleźć swoje miejsce także w sztuce.
- Inspiracje artystyczne codziennością naturalnym przejawem poszukiwań jej sensu i wartości w perspektywie bieżących problemów człowieka oraz przemijającego życia.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Codzienność jako zjawiska charakterystycznego dla literatury i sztuki epoki pozytywizmu – realizm, jak i dla epok wcześniejszych – starożytności (Horacy) i renesansu (Jan Kochanowski).
Teza
Artyści, utrwalając codzienność, nobilitują życie zwykłych ludzi.
Argumenty
1. Nobilitacja zwykłej kobiety – mleczarki na obrazie Jana Vermeera:
- obraz przedstawia prostą kobietę, przelewającą mleko z dzbana do szerokiego glinianego garnka. Postać mleczarki jest wyeksponowana dzięki światłu. Kobieta powtarzaną zapewne codziennie czynność wykonuje z dużym skupieniem, w jej geście można dostrzec delikatność, ostrożność, opanowanie
- na stole, przy którym stoi mleczarka, znajdują się koszyk, chleb, bułki, dzbanki. Zostały one oświetlone, przez co uzyskały rangę szczegółów istotnie przyczyniających się do ekspozycji tematu
- uchwycenie codzienności przez holenderskiego malarza jest inspiracją do refleksji na temat wartości, piękna i niezwykłości zwykłego ludzkiego życia.
2. Nobilitacja codziennego życia trędowatego Lebbroso w Wieży Gustawa Herlinga Grudzińskiego:
- główny bohater opowiadania – odseparowany od świata w wieży, trędowaty Lebbroso życie spędza na wykonywaniu codziennych, prozaicznych czynności (wyplata koszyki, pielęgnuje kwiaty) i modlitwie
- sakralizacja postaci dzięki odniesieniu do sytuacji biblijnego Hioba oraz cierpień Chrystusa (krzyż zawieszony w celi Lebbroso)
- codzienność Lebbroso, w której odnajdujemy znaki wieczności, sama dąży do zapisania się w wieczności.
Wnioski
- Utrwalanie codzienności w sztuce pozwala dostrzec wartość i sens każdego ludzkiego istnienia.
- Codzienność może być niewyczerpanym źródłem inspiracji artystycznych ze względu na jej bliskość najbardziej powszechnym doświadczeniom ludzkim.
9. Pytanie niejawne ikoniczne – czemu może służyć deformacja rzeczywistości dokonywana w tekstach kultury?
Czemu może służyć deformacja rzeczywistości dokonywana w tekstach kultury? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Sztuka powinna wypowiadać się tak, aby kształtować coraz lepszego moralnie człowieka. Stąd bardzo ważną kwestią są stawiane jej zadania dydaktyczne. Sztuka ma zmieniać świat, stawiać mu trudne nieraz pytania, diagnozować rzeczywistość.
Teza
Deformacja rzeczywistości może służyć ukazaniu jej mankamentów, przez co pełni zadania dydaktyczne.
Uzasadnienie
1. Obraz Bronisława Wojciecha Linkego Autobus:
- nierzeczywistość otwartej przestrzeni autobusu
- symboliczne zdjęcie ściany i dachu – dostanie się do wnętrza pędzącej rzeczywistości, próba przedstawienia społeczeństwa jako spojonego jednym celem konglomeratu
- żywe barwy autobusu (symbolu systemu, społeczeństwa, ram kultury) zestawione z bladością (trupią bladością) pojedynczych twarzy
- interpretacja zbioru pasażerów: są to postaci żyjące (kolorowe ubrania) i ich demony, upiory, koszmary z przeszłości (postaci efemeryczne)
- stąd wniosek, że człowiek jest sumą swoich historii, zostaje niejednokrotnie wpisany w kontekst, który nie jest jego wyborem (rzeczywistość autobusu).
2. Miron Białoszewski Ja stróż latarnik nadaję z mrówkowca:
- doświadczenie biograficzne Białoszewskiego – przeprowadzka do wieżowca
- poczucie wyobcowania ze społeczności blokowej
- apel do czytelnika o stworzenie relacji nie zbiorowych, ale personalnych, („ale nie omińmy) mimo nieuniknionego upływu życia („Mińmy”)
- artysta jako osoba, która dostrzega nienormalność życia w świecie, w którym wszystko dzieje się w rzeczywistości jakby na scenie – wobec innych ludzi (inne wiersze dotyczące mieszkania w bloku)
- Białoszewski sprzeciwiający się niemal siłowemu umieszczeniu go w sytuacji podobnej do pasażerów na obrazie Linkego
- deformacja obrazu mrówkowca służy wyolbrzymieniu tych jego cech, które dehumanizują mieszkańców, upodobniając i ich do owadów.
Podsumowanie
Współczesna cywilizacja często uprzedmiotawia człowieka. Sztuka ma się temu sprzeciwiać, będąc głosem w obronie indywidualności i niezależności jednostki.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Deformacja to jeden ze środków artystycznego wyrazu służący do podkreślenia ukrytych cech tego, co widzialne.
Teza
Wyolbrzymienie pewnych cech, zmiana naturalnych proporcji, pozwala na odkrycie prawdy o analizowanych elementach rzeczywistości.
Uzasadnienie
1. Bronisław Wojciech Linke Autobus:
- odsłonięcie przestrzeni autobusu pozwala na wgląd w obręb zamkniętych społeczności
- metafora autobusu (przewożący ludzi, przemieszczający się w czasie i przestrzeni) ma wyrazić stałą zmienność ludzkiego losu
- podróż jaką jest życie przeżywamy w towarzystwie innych ludzi,
- tego towarzystwa sobie nie wybieramy
- towarzyszą nam także „duchy przodków” – w sensie negatywnym i pozytywnym (postaci trupioblade na obrazie).
2. Witold Gombrowicz Ferdydurke:
- deformacja stosunków społecznych w domu Młodziaków – krytyka pozornego liberalizmu obyczajowego
- brak konwenansów staje się nowym konwenansem
- niestosowność w zachowaniu, gdy osoby dojrzałe przekraczają normy społeczne, prowadzi do sytuacji groteskowych
- komizm sielanki za wszelką cenę widać również w przypadku majątku Hurleckich
- życie ziemiańskie poddane zabiegom deformacji (sytuacja z parobkiem) pokazuje inną (groteskową) możliwość realizacji motywu dworku szlacheckiego – centrum polszczyzny (Soplicowo, Nawłoć).
Podsumowanie
Wprowadzenie groteskowej deformacji rzeczywistości, odwrócenie porządku (często także logicznego), pozwala zobaczyć „drugą stronę” rzeczy.
Świat rządzi się pozorami i dopiero jego otwarcie, pokazanie jego wnętrza, doprowadzenie pewnych sytuacji do absurdalnej skrajności, ujawnia prawdę o życiu i nas samych.
10. Pytanie niejawne ikoniczne – czy człowiek może w pełni poznać samego siebie?
Czy człowiek może w pełni poznać samego siebie? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Od czasów starożytnych jednym z istotnych tematów podejmowanych w sztuce była próba rozpoznania kondycji człowieka, a w szczególności siebie samego. Nie przez przypadek w Delfach, nad siedzibą Pytii widniał napis: „Poznaj samego siebie”. To dążenie w człowieku pozostało po dziś dzień.
Teza
Człowiek nie jest w stanie do końca poznać samego siebie – odkrywa swoje możliwości i ograniczenia tylko w sytuacjach, w których stawia go życie.
Argumentacja
Obraz Magritte’a to surrealistyczne odbicie lustrzane – wizja z pogranicza jawy i snu, burząca porządek rzeczywistości. Mężczyzna przedstawiony na obrazie przegląda się w lustrze, ale – tak jak obserwator patrzący na obraz – może zobaczyć tylko tył swojej postaci, nie widzi twarzy, która zwykle najpełniej wyraża uczucia i nastrój, na której zapisują się doświadczenia życiowe.
Co człowiek z obrazu wie na swój temat, jeśli nie może spojrzeć sobie w oczy? Introspekcja natomiast pokazuje naszą drugą stronę, często tę, której inni nie widzą, którą celowo kryjemy przed wzrokiem ludzi.
Człowiek dokonuje wielu oglądów siebie samego. Takie opisanie życia, jego podsumowanie często towarzyszy tworzeniu literatury wyznania. Najdobitniejszym przykładem w literaturze światowej szczerej spowiedzi, która ma prowadzić do rozpoznania własnej kondycji ludzkiej są Wyznania św. Augustyna.
Pokazuje on nam, że nikt nie jest w stanie do końca poznać swoich słabości. Dlatego jest w nas niepokój, który nas paraliżuje, odbiera nam jasność myślenia i spokój. „Niespokojne jest serce nasze, dopóki nie spocznie w Panu”, pisze św. Augustyn, wskazując, że jedynym lustrem, w którym możemy się widzieć ze wszystkich stron, jest Bóg.
Podsumowanie
Człowiek bezpośrednio poznaje się w życiu. Można to porównać do pogoni za własnym odbiciem, nieustannym sprawdzaniem własnej wartości.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Każdy człowiek w wymiarze duchowym jest inny, co jednak nie wyklucza możliwości poznania samego siebie, bowiem każdy może świadomie wybierać budujące go wartości, którym będzie wierny w ciągu całego życia.
Teza
Człowiek może do końca poznać samego siebie, jeśli tylko opiera się na jasno sprecyzowanej i niezmiennej hierarchii wartości.
Rozwinięcie
Lustro na obrazie Magritte’a nie pokazuje nam twarzy stojącego przed nim człowieka. Aby poznać siebie i być siebie pewnym, człowiek nie musi budować obrazu swojej osoby na podstawie tego, jak jest widziany przez innych. Obraz ten budowany jest wewnątrz z elementów, na które składają się: przekonania, ideały i poczucie własnej wartości niezależne od otoczenia. Mężczyzna przed lustrem jest wyprostowany i bez obaw patrzy w taflę, która nie pokazuje jego twarzy.
Postacią, która nie ogląda się na innych, jest Lord Jim z powieści Josepha Conrada. Wychowany przez ojca w przekonaniu, że należy kierować się takimi wartościami, jak wierność sobie, stałość przekonań, honor i prawość, przezwycięża chwile słabości i nie tylko żyje zgodnie ze swoimi ideałami, ale też poświęca dla nich życie.
Podsumowanie
Obraz Magritte’a może sugerować, że nie musimy człowieka postrzegać tylko przez pryzmat jego odmienności fizycznej. Twarzą człowieka jest bowiem jego duchowość, światopogląd, idee, którym jest wierny.
11. Pytanie niejawne ikoniczne – jaką rolę w życiu człowieka odgrywają książki?
Jaką rolę w życiu człowieka odgrywają książki? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Książka ma zasadniczy wpływ na kształtowanie kultury, dzięki której życie człowieka ma pełniejszy wymiar, jest bardziej ludzkie.
Teza
Książka jest światłem człowieka.
Rozwinięcie
1. Obraz Quinta Buchholza, Książkowa latarnia
- bezpośrednia metafora – znak latarni, której podstawa zbudowana jest z książek
- szczyt latarni to zapalona lampa, która oświetla pustą przestrzeń
- drugi plan obrazu to lecący ptak – symboliczne ukazanie wysyłania wiedzy w świat
- całość oparta jest na stole – podstawowym sprzęcie domowym (tworzącym dom)
- sprzężenie dwóch znaków ikonicznych – stołu i książek.
2. Nowela Henryka Sienkiewicza Latarnik
- postać Skawińskiego jako symbol Polaka na emigracji
- kształtowanie polskości poprzez lekturę Pana Tadeusza
- poemat Mickiewicza jako emigracyjny ekwiwalent ojczyzny
- wpływ książki na decyzje życiowe bohatera.
Podsumowanie
Książki to zbiór doświadczeń – estetycznych, etycznych, egzystencjalnych, naukowych. Pozwalają one na bardziej świadome i mądre przeżywanie rzeczywistości. Światło emanujące z ksiąg to symbolicznie wyrażona zapisana w nich mądrość.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Teza
Książki pomagają żyć.
Argumenty
1. Obraz Quinta Buchholza Książkowa latarnia:
- książki ułożone na stole jako obraz tego, co tworzy dom – miejsce bezpiecznego azylu
- lampa wieńczy wieżę z książek – książki jako podstawa światła, oświecenia, mądrości
- książki, stół i lampa – trzy elementy symboliczne, które wyruszają z człowiekiem w podróż życia.
2. Lektury bohaterów tekstów literackich, jako ważne elementy organizujące ich życie wewnętrzne:
- Kordian czytający Hamleta i Króla Leara
- Skawiński czytający Pana Tadeusza
- Gustaw czytający Nową Heloizę
- Wokulski czytający Mickiewicza i opisy podróży
Podsumowanie
Książka jest fundamentem cywilizacji. Zawarta w niej mądrość przekazuje podstawy kulturowe. Dzięki cywilizacji książki ludzkość udoskonala się, nie zapominając o swoich korzeniach.
12. Pytanie niejawne ikoniczne – czym może być dla człowieka samotność?
Czym może być dla człowieka samotność? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Samotność – stan nietypowy dla człowieka żyjącego zwykle we wspólnocie – może traktowana jako droga ascezy. Jest wtedy doświadczeniem wzbogacającym człowieka.
Teza
Samotność jest świadomie i dobrowolnie wybranym stanem, poświęceniem dla wyższych celów.
Rozwinięcie
Konstanty Laszczka Opuszczony
- rzeźba przedstawia harmonijnie zbudowana postać młodzieńca siedzącego w charakterystycznej pozie
- ułożenie postaci może symbolizować wewnętrzną jedność, przylgnięcie do siebie samego
- nagość młodzieńca ukazuje otwartość jego postawy: nie przybiera on żadnych kostiumów, nie ma przed nami nic do ukrycia
- jego mina nie ukazuje cierpienia, raczej wewnętrzny spokój
- skrzyżowane na piersiach ręce są znakiem zgody na przeznaczony mu stan
- młodzieniec zdaje się mieć kontakt z absolutem, czego znakiem są zamknięte oczy – postać jest pogrążona we śnie, który symbolizuje odejście w krainę absolutu.
Stefan Żeromski Ludzie bezdomni
- Tomasz Judym wie, że tylko w samotności jest w stanie służyć dobru społecznemu
- odrzuca miłość Joanny Podborskiej w imię naprawy świata
- nie chce, aby cokolwiek stało mu się bliskie, zanim z życia ludzi nie zniknie bezdomność, głód, nędza i cierpienie.
Podsumowanie
Samotność w utworach literackich przedstawiana jest jako stan, który prowadzi do doskonałości, jest jej nieodzownym warunkiem. Człowiek przez samotność udoskonala samego siebie, może poświęcić się realizacji wyższych celów.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Wstęp
Samotność to cierpienie dotykające duszę. Jedną z największych mąk, jakich doświadcza człowiek, jest właśnie opuszczenie. Tę tragiczną wymowę samotności słyszymy w ustach umierającego na krzyżu Jezusa: „Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił”. Jesteśmy samotni w obliczu śmierci, często także w obliczu życia.
Teza
Niekiedy człowiek zostaje skazany na samotność, która jest dla niego źródłem cierpienia.
Rozwinięcie
Konstanty Laszczka Opuszczony
- samotność przedstawionego młodzieńca ukazanego w bezruchu jako powód przygnębienia, rezygnacji z aktywności
- na rezygnację wskazują skrzyżowane ramiona, głowa spoczywająca na kolanach, wyraz odprężenia na twarzy
- samotność pozostawia człowieka sam na sam ze sobą
- opuszczenie jest jednocześnie błogosławieństwem (daje ulgę od świata) i przekleństwem (pozostawia człowieka w izolacji, jedyną istotą dotykającą go jest on sam)
Albert Camus Dżuma
- rozłąka Bernarda Rieux z żoną spowodowana pełnieniem obowiązków lekarza
- samotność przeżywana w oddaleniu od najbliższej osoby przeżywana jest podwójnie
- śmierć żony doktora Rieux przypieczętowuje samotność na zawsze.
Podsumowanie
Samotność to doświadczenie graniczne. Jest jednym z najbardziej dotkliwych przeżyć człowieka. Nie daje poczucia katharsis, ale rozpacz, którą przeżywa się w pojedynkę.
13. Pytanie niejawne ikoniczne – czy powinnością tekstów kultury jest wychowywanie społeczeństwa?
Czy powinnością tekstów kultury jest wychowywanie społeczeństwa? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Przykładowe rozwiązanie
Teza
Człowiek żyje w iluzji wolności. W rzeczywistości jest nieustannie sterowany przez czynniki zewnętrzne. Artyści się temu sprzeciwiają i demaskują te mechanizmy w swoich dziełach.
Można uznać, że takie utwory pełnią funkcję wychowawczą.
Rozwinięcie
Rysunek Juliana Bohdanowicza
- odwołanie do współczesnej sytuacji kulturowej – dyktat reklamy
- niebezpieczeństwo, jakie stwarza społeczeństwo konsumpcyjne
- człowiek – marionetka współczesnego konsumpcjonizmu, którego orężem jest reklama
- „niewidzialna ręka rynku” jako alibi do manipulacji społeczeństwami.
2. George Orwell Rok 1984
- obraz społeczeństwa kierowanego przez siłę zewnętrzną
- brak wolności osobistej przy zachowaniu jej pozorów
- stała kontrola Wielkiego Brata
- pozory szczęścia w życiu podporządkowanym zewnętrznym mechanizmom.
Podsumowanie
Człowiek jest istotą społeczną, dlatego jest poddany działaniu czynników socjalnych. To może prowadzić do świadomego manipulowania jego wolnością wyboru przy pozostawieniu pozorów tejże wolności.
Reklama jest najdelikatniejszym przykładem zniewalania umysłów. Zjawisko sięga głębiej, tworząc mainstream oportunistycznego społeczeństwa, które za cenę spokoju i wygody rezygnuje z podstawowej wartości, jaką jest wolność.
Twórcy tekstów kultury burzą ten komfort, w różny (satyryczny i poważny) sposób, przypominając o odpowiedzialności za własne wybory.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Przykładowe rozwiązanie
Teza
Literatura ma za zadanie przekazywać wiedzę o świecie i wychowywać społeczeństwo.
Argumenty
1. Rysunek Juliana Bohdanowicza
- uświadomienie zagrożenia, jakie niesie ze sobą nadmierne zaufanie reklamie
- człowiek jako marionetka w rękach „siły wyższej”
- człowiek jest podatny na kształtowanie jego wizji świata
- dydaktyczna funkcja rysunku – ostrzeżenie przed konsumpcjonizmem i prymatem „mieć” nad „być” propagowanym przez tzw. rynek
- ostrzeżenie przed wygodą życia „sterowanego” – zwolnieniem z odpowiedzialności.
2. Bolesław Prus Antek
- historia uzdolnionego dziecka wiejskiego
- obraz zacofania wsi i niezrozumienia wyjątkowego talentu Antka
- przykład ilustrujący konieczność dawania możliwości kształcenia się dzieciom ze wsi
- pouczenie o braku możliwości awansu cywilizacyjnego przez brak warunków materialnych, społecznych i kulturowych
- apel autora w zakończeniu noweli o pomoc dzieciom takim jak Antek.
Podsumowanie
Literatura musi kształtować świadomość ludzi. Może to czynić różnymi środkami i wykorzystywać do tego różne środki artystyczne. Cel natomiast jest uniwersalny: podniesienie poziomu życia ludzkości – nie tylko materialnego, ale przede wszystkim kulturowego.
Pytania jawne matura ustna 2026, 2027 i 2028 – gotowe odpowiedzi w PDF
Matura ustna może budzić wiele stresu, ale na szczęście przygotowałem dla Was opracowane pytania jawne, dopasowane pod wymagania CKE.
Chcesz dowiedzieć się więcej? Napisz do mnie na instagramie, żeby otrzymać darmowe próbki notatek z języka polskiego!
Opracowanie przygotowane na podstawie przykładowych materiałów CKE.
