Konteksty na maturze — konkretne przykłady i rodzaje
Konteksty na maturze — czym są? Sprawdź na przykładach. Poznaj całą listę kontekstów, które możesz wykorzystać na maturze pisemnej i ustnej!
Konteksty na maturze z języka polskiego to dodatkowe odwołania (np. historyczne, filozoficzne, biograficzne, kulturowe), które wzbogacają Twoją argumentację, pozwalając osadzić analizowaną lekturę w szerszej perspektywie.
W nowej formule (od roku 2023) są obowiązkowe – muszą wspierać tezę i być rozwinięte, a nie jedynie wymienione.
Konteksty na maturze — rodzaje:
Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w wypowiedzi pisemnej lub ustnej do np.:
- Innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu — odwołujesz się do innej lektury, której nie ma w poleceniu. Np. pytanie na maturze ustnej odnosi się do Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, a ty dodatkowo przytaczasz Bogurodzicę.
- Historii literatury (kontekst historyczny) – powołując się na jakąś lekturę, osadzasz ją w jakichś ramach czasowych. Tutaj bardzo pomocne mogą być epoki. Opowiadając o np. Dziadach cz. III, warto wspomnieć kilka słów o epoce Romantyzmu — głównych założeniach, które łączą się z wątkiem z lektury.
- Teorii literatury — znajomość pojęć z polskiego też może stanowić kontekst. Gatunek literacki utworu jest kontekstem. Omawiasz Lalkę — wskaż, że jest to powieść realistyczna. Pokaż jej główne cechy, że to rozbudowany utwór itd.
- Charakteru epoki — pokazanie trendów w danej epoce. Wykorzystujesz Pieśń o Rolandzie jako przykład, to porusz ideę średniowiecza — teocentryzm. Podkreśl, że ludzie stawiali Boga na pierwszym miejscu, byli bardzo pobożni i religijni.
- Biografii autora (kontekst biograficzny) – możesz odnieść się do biografii autora, np. Kochanowski i śmierć córeczki, Orwell, który obserwował na własne oczy wydarzenia, które rozgrywały się podczas wojny domowej w Hiszpanii w 1936 roku i przeniósł swoją wizję na lekturę Rok 1984.
- Filmu, spektaklu teatralnego — chociażby spektakl Tango, który świetnie odwzorowuje lekturę Sławomira Mrożka.
- Utworu muzycznego, dzieła plastycznego — plakaty, pieśni ludowe.
- Mitologii — zwłaszcza warto posiłkować się Mitologią Jana Parandowskiego.
- Biblii — mnóstwo kontekstów do wyciągnięcia. Zwróć uwagę na przypowieści, które mają wiele możliwości interpretacji (np. o synu marnotrawnym).
- Religii — opracowania Doktorów Kościoła, Encykliki św. Jana Pawła II.
- Historii (kontekst historyczny) – odwołanie się do konkretnych wydarzeń z historii w kontekście lektury, np. powstania styczniowego, listopadowego, II Wojny Światowej.
- Filozofii — odniesienie się do ważnych myśli teologicznych, tutaj głównie przychodzą do głowy Platon, Arystoteles, ale też średniowieczni myśliciele — np. Tomasz z Akwinu.
- Kwestii politycznych — ważne przemiany polityczne, upadek PRL-u itd.
- Kwestii społecznych — przemiany społeczne, rozwój technologii, widziałem, że niektórzy odwoływali się też do pandemii COVID-19.
Wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego zagadnienia w szerszej perspektywie.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Konteksty na maturze — wykorzystanie funkcjonalne
Wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem.
Kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich. W szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.
Konteksty na maturze — wykorzystanie częściowo funkcjonalne
Zdający powinien wykorzystać kontekst przynajmniej częściowo funkcjonalnie, tzn. trafnie ze względu na omawiane zagadnienie przywołać np. informacje, wydarzenia – kontekst nie musi pogłębiać ani rozwijać omawianego zagadnienia.
Konteksty na maturze — błąd kardynalny
Poważny błąd rzeczowy to błąd świadczący o braku wiedzy dotyczącej kontekstu wybranego przez zdającego, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Błędne przywołanie konteksty nie jest błędem kardynalnym!
Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów.
Konteksty na maturze — ile kontekstów wykorzystać?
Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny, mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii.
Teksty kultury jako kontekst na maturze
Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst.
Konteksty w rozprawce — kiedy są poprawne?
Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.
Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
1. Przykład kontekstu w rozprawce
Treść polecenia wypracowania: Człowiek – zmagający się z losem samotnik poszukujący swojej drogi życiowej.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego
- sensu wiersza Do samotności Adama Mickiewicza
- wybranych kontekstów.
Kontekst historii literatury/charakteru epoki: Warto zwrócić uwagę, że samotność Konrada wpisuje się w szerszy kontekst epoki romantyzmu. Samotność i poczucie niezrozumienia przez resztę świata to cechy twórców epoki romantyzmu, do których należał Adam Mickiewicz. Uobecnione w kreacji Konrada-poety, nadają dramatyczny charakter postaci bohatera i czynią z niego symbol romantycznego samotnika szukającego własnej drogi.
2. Przykład kontekstu matura ustna
Treść polecenia: Funkcjonowanie jednostki w państwie totalitarnym. Omów zagadnienie na podstawie powieści Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Kontekst historyczny: Orwell obserwował na własne oczy wydarzenia, które rozgrywały się podczas wojny domowej w Hiszpanii w 1936 roku. Widział skutki autorytaryzmu i radykalizmu politycznego w wykonaniu generała Franco. W powieści Rok 1984 stworzył futurystyczną wizję totalitarnego społeczeństwa żyjącego w państwie Oceania, którego jednym z miast jest Londyn. Jednak rzeczywistość często przerastała literackie fabuły. Jedną z doktryn w XX wieku był komunizm, w założeniach bardzo atrakcyjny, szczególnie jeśli chodzi o hasło zniesienia ucisku i wyzysku oraz pragnienie budowy społeczeństwa bezklasowego, które funkcjonuje na podstawie zasady równości społecznej i wspólnoty gospodarczej. Jednak idee komunizmu, tak przekonujące w kwestiach gospodarczych, nie zostawiały człowiekowi wolności.
✅ 76 PYTAŃ JAWNYCH PDF + GOTOWE KONTEKSTY
Pytania jawne matura ustna 2026, 2027 i 2028 – gotowe odpowiedzi w PDF
Matura ustna może budzić wiele stresu, ale na szczęście przygotowałem dla Was opracowane pytania jawne, dopasowane pod wymagania CKE.
Chcesz otrzymać darmowy dysk z ponad 30 plikami do matury? – podbijaj śmiało w wiadomości prywatnej na Instagramie
Artykuł zawiera: konteksty na maturze, kontekst historyczny, matura, konteksty co to, przykład kontekstu w rozprawce, przykład kontekstu matura ustna.
