Bogurodzica tekst, opracowanie i streszczenie — notatka na polski

Bogurodzica — wszystko, co potrzebujesz wiedzieć o lekturze do egzaminów (opracowanie, tekst, streszczenie, opracowanie).

Bogurodzica tekst, bogurodzica streszczenie, bogurodzica opracowanie, motyw deeis

Czy Bogurodzica jest bardzo ważną lekturą? Nie. Czy Bogurodzica będzie niezbędna, żeby zdać maturę? Nie. Czy warto ją chociaż trochę znać? Zdecydowanie tak! A co najlepsze – przeczytasz całe dzielo podczas przebrnięcia przez ten artykuł.

Czemu uważam, że warto? W Bogurodzicy są zawarte ważne motywy (chociażby motyw deesis), ale przede wszystkim zrozumiesz cały kontekst epoki średniowiecza (np. teocentryzm, hierarchizm, kult maryjny). To zdecydowanie może przydać się przy pisaniu rozprawki, czy tworzeniu wypowiedzi na maturze ustnej i dobieraniu kontekstów.

Bogurodzica tekst, bogurodzica streszczenie, bogurodzica opracowanie, motyw deeis
  • To najstarsza polska pieśń religijna, a jej najwcześniejsza zachowana wersja pochodzi z 1408 roku. Datę jej powstanie przypisuje się na początek XIII wieku. W późniejszych okresach stopniowo dodawano i tworzono kolejne zwrotki – skończyło się na dwudziestu.
  • Pieśń ma bardzo bogatą tradycję – był to sposób na wyrażanie wiary i upamiętnianie dziejów danego państwa i Kościoła. Do ważnych twórców tego typu utworów można zaliczyć: Ambrożego, Augustyna, Hilarego.
  • Utwory wielbiły Boga i jego Majestat, do dzisiaj podczas uroczystości, np. w Wielką Sobotę odśpiewuje się hymn Te Deum laudamus, czy Veni Creator.
  • Powstawaniu pieśni towarzyszyła rosnąca popularność muzyki kościelnej. Tworzyły się chóry i szkoły śpiewu.
  • Zazwyczaj tekst był w języku łacińskim.

Bogurodzica — co musisz wiedzieć?

  • Najstarsza zachowana pieśń religijna w języku polskim. 
  • Była bojową pieśnią polskiego rycerstwa
  • Pokazany teocentryzm – w środku ludzkich zainteresowań jest Bóg.

Bogurodzica: pieśń religijna i jej symbolika

Bogurodzica to jedna z najstarszych polskich pieśni religijnych, której treść i symbolika miały duże znaczenie dla kultury polskiej.

W tym artykule przeanalizujemy również motyw deesis, który odgrywa kluczową rolę w Bogurodzicy, oraz przedstawimy kreację podmiotu lirycznego i adresata. Odkryjmy także, jak kompozycja utworu wpływa na jego przekaz oraz jakie są główne motywy przewodnie tej pieśni.

Motyw deesis w Bogurodzicy

Motyw deesis, czyli modlitwy lub prośby, jest centralnym elementem Bogurodzicy. Po raz pierwszy użyty na wschodzie w VI/VII wieku, rozprzestrzenił się na całą średniowieczną Europę.

Istotą tego toposu jest trzyczęściowe przedstawienie osób świętych. W centrum znajduje się siedzący na tronie Chrystus – Pantokrator, obok niego stoją Matka Boska oraz św. Jan Chrzciciel. Hierarchię tego wyobrażenia można przedstawić za pomocą trójkąta, gdzie na podstawie są Maryja i św. Jan Chrzciciel, a na wierzchołku jest Chrystus.

Motyw deesis w Bogurodzicy jest hierarchiczny i można go oddać w następujący sposób: Jezus > Matka Boska > św. Jan Chrzciciel. Przez przedstawienie tych postaci, pieśń odwołuje się do pośrednictwa i orędownictwa świętych. Święci, będący blisko Boga, przynoszą do Niego ludzkie prośby i błagania, zwiększając szanse na ich wysłuchanie.

Bogurodzica tekst

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja,
U twego syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!
Zyszczy nam, spuści nam.
Kyrieleison.

Twego dziela Krzciciela, bożycze,
Usłysz głosy, napełni myśli człowiecze.
Słysz modlitwe, jąż nosimy,
Oddać raczy, jegoż prosimy:
A na świecie zbożny pobyt,
Po żywocie rajski przebyt.
Kyrieleison.

Nas dla wstał z martwych syn boży.
Wierzyż w to, człowiecze zbożny,
Iż przez trud Bog swoj lud
Odjął diablej strożej.

Przydał nam zdrowia wiecznego,
Starostę skował pkielnego,
Śmierć podjął, wspomionął
Człowieka pirwego.

Jenże trudy cirpiał zawiernie,
Jeszcze był nie prześpiał zaśmiernie,
Aliż sam Bog zmartwychwstał.

Adamie, ty boży kmieciu,
Ty siedzisz u Boga [w] wiecu.
Domieściż twe dzieci,
Gdzież krolują anjeli.

Tegoż nas domieściż, Jezu Kryste miły,
Bychom z tobą byli,
Gdzie sie nam radują szwe niebieskie siły.

Była radość, była miłość, było widzenie tworca
Anjelskie bez końca,
Tuć sie nam zwidziało diable potępienie.

Ni śrebrem, ni złotem nas diabłu odkupił,
Swą mocą zastąpił.

Ciebie dla, człowiecze, dał Bog przekłoć sobie
Ręce, nodze obie,
Kry święta szła z boka na zbawienie tobie.

Wierzyż w to, człowiecze, iż Jezu Kryst prawy
Cirpiał za nas rany,
Swą świętą krew przelał za nas krześcijany.

O duszy o grzeszne sam Bog pieczą ima,
Diabłu ją otyma,
Gdzie to sam króluje, k sob[ie] ją przyma.

Maryja dziewice, prośmy synka twego,
Krola niebieskiego,
Haza nas huchowa ote wszego złego.

Amen tako Bog daj,
Bychom szli szwyćcy w raj.

Kreacja podmiotu lirycznego i adresata

W Bogurodzicy występuje zbiorowy podmiot liryczny, który jest ogółem modlących się do Matki Boskiej, a za jej pośrednictwem do Jezusa Chrystusa i Boga.

Podmiot liryczny zwraca się do Matki Boskiej jako do pośredniczki między ludźmi a Bogiem. Kreacja adresata wypowiedzi jest dokonana za pomocą apostrofy oraz epitetów i wyliczeń. Matka Boska jest przedstawiona zgodnie z dogmatami katolickimi, takimi jak jej dziewicze poczęcie.

Podmiot liryczny znajduje się w sferze profanum, podczas gdy adresatka, Matka Boska, jest w sferze sacrum. Wypowiedzi podmiotu lirycznego odwołują się również do symboliki średniowiecznej, gdzie obok Matki Boskiej pojawiają się Jezus Chrystus, Jan Chrzciciel i sam Bóg.

Bogurodzica opracowanie — kompozycja

Zwróćmy uwagę na początek lektury – pieśń Bogurodzica składa się z dwóch pierwszych strof, które mają kompozycję naprzeciwległą.

  • W pierwszej strofie podmiot liryczny zwraca się apostrofą do Matki Boskiej, prosząc o łaskę.
  • W drugiej strofie apostrofa jest skierowana do Matki Boskiej za pośrednictwem Jana Chrzciciela.

Prośba dotyczy zarówno pobożnego życia na ziemi, jak i zbawienia wiecznego po śmierci.

Stały refren “Kyrieleison” oddziela poszczególne strofy, będąc tłumaczeniem greckiego zwrotu “Panie, zmiłuj się”.

Motyw deesis w Bogurodzicy jest więc wzbogacony o elementy filozofii św. Tomasza z Akwinu, który uważał, że wszystko ma swoją hierarchię.

ODBIERZ DARMOWE PRÓBKI NOTATEK DO MATURY Z JĘZYKA POLSKIEGO JUŻ TERAZ!

Główne motywy przewodnie Bogurodzicy

  • Jednym z głównych motywów przewodnich Bogurodzicy jest motyw pośrednictwa. Podmiot liryczny zwraca się do Matki Boskiej, aby miała moc przyniesienia ludzkich próśb do Boga. Wierzy, że dzięki temu prośby zostaną wysłuchane i spełnione.
  • Motyw deesis, który jest centralnym elementem tej pieśni, wykorzystuje przedstawienie trzech postaci świętych (w zasadzie też samego Boga), ukazujących hierarchię i pośrednictwo.
  • Innym ważnym motywem jest kult maryjny, który rozwijał się w późniejszych latach średniowiecza. Bogurodzica stanowi potwierdzenie rosnącego znaczenia kultu Matki Boskiej, która jest przedstawiona jako święta pośredniczka i obiektem boskiego kultu. Przez oddawanie Jej modlitw pochwalnych, ludzie starają się uzyskać Jej pośrednictwo.

Bogurodzica streszczenie: 

Szybko streśćmy sobie i zbierzemy w jedno miejsce poprzednie informacje:

  • Na pierwszą zwrotkę składa się modlitwa skierowana do Matki Bożej, będąca prośbą o wstawiennictwo u Chrystusa i wyjednanie jego obfitych łask. 
  • W drugiej zwrotce pojawia się prośba zbiorowego podmiotu lirycznego skierowana do Syna Bożego, aby przez wzgląd na Jana Chrzciciela wysłuchał on modlitwy i zesłał proszącym łaskę pobożnego życia, a po śmierci dał im życie wieczne.
  • Obie strofy kończą się zwrotem „Kyrie elejson”, który w tłumaczeniu znaczy: „Panie zmiłuj się nad nami”.

Bogurodzica streszczenie i język w lekturze

Dwie najwcześniejsze strofy odznaczają się wysokim kunsztem artystycznym i określane są mianem arcydzieła średniowiecznej poezji polskiej. Są to tzw. kontakia – strofy pełne gier słownych, rymów wewnętrznych, przedzielone stałymi refrenami. 

Pieśń została napisana zwięzłym językiem, a mimo to ma wyraźnie uroczysty charakter. Cała pierwsza zwrotka jest apostrofą – zawiera kilka wołaczy i zdania wyrażające prośbę.

Bogurodzica jest pisana wierszem asylabicznym (brak jednakowej liczby sylab w wersie), intonacyjno-zdaniowym (wersy to zdania lub ich rozbudowane człony, które mają podobną linię intonacyjną: rosnącą i rosnąco-opadającą, podobne pod względem intonacyjnym wersy mają zazwyczaj układ paralelny – (dwa leżące obok siebie są takie same).

Ważną rolę pełnią w pieśni rymy. Przede wszystkim wyznaczają koniec wersu – klauzulę lub jego człon. Są najczęściej parzyste

W Bogurodzicy można odnaleźć także rymy wewnętrzne i wewnątrzwersowe

Ze względu na czas powstania, język pieśni jest dla współczesnego czytelnika prawie zupełnie niezrozumiały

Bogurodzica archaizmy

Archaizm — wyraz, forma wyrazu, konstrukcja składniowa, które wyszły z u życia, również coś przestarzałego.

Występują w niej liczne ARCHAIZMY (dawne formy słów, które już wyszły z użycia). W Bogurodzicy można odnaleźć archaizmy: 

  • znaczeniowe, inaczej leksykalne: „zwolena” (tj. wybrana), „przebyt”( tj. przebywanie, pobyt), fonetyczne: „sławiena” (tj. sławiona), 
  • fleksyjne: „zyszczy” (tj. 1 os. lp. zjednaj), „spuści” (tj. 1 os. lp. daj, obdarz), 
  • składniowe: „bogiem sławiena” (tj. uwielbiona przez Boga).

Bogurodzica — wstępne podsumowanie

Bogurodzica to pieśń religijna o bogatej symbolice i znaczeniu dla kultury polskiej. Motyw deesis odgrywa kluczową rolę w tej pieśni, przedstawiając hierarchię i pośrednictwo świętych. Kreacja podmiotu lirycznego i adresata, Matki Boskiej, odwołuje się do dogmatów katolickich i symboliki średniowiecznej.

Kompozycja utworu wpływa na przekaz, a główne motywy przewodnie to pośrednictwo i kult maryjny. Bogurodzica jest nie tylko arcydziełem polskiej literatury średniowiecznej, ale także potężnym wyrazem religijności i wiary.

Bogurodzica w pigułce

  • To obraz spojrzenia na świat w średniowieczu – Bóg stanowi najważniejszy punkt ludzkości (teocentryzm). 
  • Na świecie wszystko jest uporządkowane według pewnej hierarchii (hierarchizm). 
  • Występuje motyw deesis – Matka Boska, Jan Chrzciciel pośredniczą miedzy ludźmi i Chrystusem. 
  • Bogurodzica to prośba ludzi do Maryi i Jezusa – dzieło pokazuje pragnienia ludzi, które może wypełnić jedynie Bóg. 
  • Została zamieszczona we wstępie zbioru praw – Statutu Łaskiego z 1506 r. 
  • Bogurodzica jest także pierwszym polskim drukowanym utworem poetyckim.

Chcesz otrzymać darmowy dysk z ponad 30 plikami PDF do matury? – podbijaj śmiało w wiadomości prywatnej na https://www.instagram.com/setkazpolaka/

Matura 2024 – darmowe próbki notatek i pełny pakiet

Z wielką przyjemnością zachęcam wszystkich zainteresowanych do pobrania zupełnie darmowych próbek notatek do matury z języka polskiego dostępnych na naszej stronie w zakładce “Darmowe materiały”. Nasze opracowania są starannie przygotowane i stanowią doskonałe narzędzie do przygotowań przed egzaminem maturalnym.

Dla tych, którzy są zdecydowani i chcą mieć pełen dostęp do naszych materiałów, serdecznie zapraszamy do odwiedzenia naszego sklepu. Tam można nabyć pełne opracowania i kompleksowe notatki do matury z polskiego PDF, a cena za jedno opracowanie wynosi zaledwie około 60 groszy. To wyjątkowo korzystna oferta, która umożliwia zdobycie cennych materiałów edukacyjnych za niewielką opłatą.

Artykuł zawiera: Bogurodzica tekst, Bogurodzica streszczenie, Bogurodzica opracowanie, motyw deeis.