Śmierć pułkownika — streszczenie (Adam Mickiewicz)

„Śmierć pułkownika” to wiersz autorstwa Adama Mickiewicza, dedykowany postaci Emilii Plater, wybitnej bohaterce powstania listopadowego.

Śmierć pułkownika streszczenie, Emilia Plater, Adam Mickiewicz wiersz

„Śmierć pułkownika” to wiersz autorstwa Adama Mickiewicza, dedykowany wyjątkowej postaci – Emilii Plater, bohaterce powstania listopadowego z 1831 roku. Mickiewicz swoim dziełem oddaje hołd tej postaci, gloryfikując ją i porównując do legendarnych dowódców z historii Polski (Tadeusz Kościuszko, hetman Stefan Czarniecki).

To liryczne dzieło zostało wydane w 1836 roku, a miejsce opisanych zdarzeń nie jest ściśle określone, być może jest to wiejska chata w lesie, należąca do lokalnego myśliwego.

Utwór wieszcza narodowego składa się z pięciu strof, z których trzy posiadają po osiem wersów, czwarta składa się z siedmiu, a ostatnia z pięciu linijek. W wierszu występują rymy krzyżowe (leśnika — Pułkownika, zielona — kona). Język, którego używa Mickiewicz, ma silne nasilenie emocjonalne.

Zakończenie lektury z pewnością szokuje i nie jest dość oczywiste. Przez początkowe strofy Mickiewicz buduje wizerunek mężnego dowódcy, pełnego odwagi, siły, szacunku wśród oddanych Powstańców. Dopiero w finałowej zwrotce poeta ujawnia, że ten umierający i uwielbiany Pułkownik to kobieta — Emilia Plater.

Śmierć pułkownika streszczenie, Emilia Plater, Adam Mickiewicz

Śmierć Pułkownika — kim była Emilia Plater? (biografia)

Emilia Plater to urodzona w 1806 roku w Wilnie polska hrabianka, która zmarła 23 grudnia 1831 roku w Justianowie — właśnie ten moment śmierci opisuje Mickiewicz w wierszu „Śmierć pułkownika”.

Rodzina Emilii Plater była ściśle związana z Polską, cały ród wykazywał silne uczucia patriotyczne

Młoda Emilia spędziła dzieciństwo w Wilnie, w rodzinnym domu. Przez kłótnie między rodzicami, wyprowadziła się z domostwa razem ze swoją wykształconą matką.

Emilia wychowywała się, głównie przebywając z chłopcami. Zapoznawała się z literaturą, uwielbiała historię Joanna d’Arc, czy Tadeusza Kościuszki. 

Myślę, że dzisiaj nieźle by sobie poradziła na maturze i egzaminie ósmoklasisty — samodzielnie tworzyła poezję, śpiewała. Zdecydowanie można powiedzieć, że duszy artysty i polotu jej nie brakowało, poza tym uwielbiała piesze wycieczki, czy jazdę konno.

Wspomniałem chwilę wcześniej, że nasza bohaterka pisała wiersze, ale to nie wszystkie jej zainteresowania. Wielką wagę przywiązywała do historii, należała do ruchu młodzieżowego. Warto dodać, że z wielkim zapałem czytała światową literaturę, zwłaszcza urzekał ją Goethe.

Ale nie zabrakło też mniej typowych hobby. Plater przywiązała się do wiejskiej ludności, w jej zapiskach można znaleźć wiele pieśni ludowych, czy prostych melodyjek. Życie chłopów ją fascynowało.

Przejdźmy teraz do bardziej dorosłego życia. Od 1824 Emilia wiele podróżowała po terenach Litwy, Białorusi i Polski (np. Warszawa, Częstochowa). Przełomowym momentem była dla dziewczyny śmierć matki, z którą się wychowywała i miała bliskie relacje, do  tego smutnego i dołującego wydarzenia doszło w 1830 roku.

Ale skończmy już na prywacie. Dla interpretacji i pełnego zrozumienia wiersza „Śmierć pułkownika” kluczowy będzie wybuch powstania listopadowego pod koniec 1830 roku. Nasza bohaterka bez namysłu podjęła decyzję, by zmotywować do działania ludzi w Wilnie, w tym celu specjalnie wyruszyła z Warszawy na Litwę

Pierwszą przeszkodą, która stanęła Emilii na drodze do pełnego zaangażowania w powstanie, była jej płeć, właśnie ze względu na nią, nie pozwolono dziewczynie brać udział w komitecie w Wilnie.

ODBIERZ DARMOWE PRÓBKI NOTATEK PDF Z JĘZYKA POLSKIEGO JUŻ TERAZ!

Ale to nie zatrzymało Plater, samodzielnie planowała jak zdobyć Dyneburg, motywowała do pomocy swoich bliskich, którzy obiecali włączyć się walkę z wrogiem.

Przed wyruszeniem Emilia ścięła swoje dziewczęce, długie włosy (także ważny moment dla pełnego zrozumienia wiersza „Śmierć pułkownika”), przywdziała męski strój, wzięła ze sobą broń i nóż, po czym ruszyła na pole bitwy. Grupa  ochotników Emilii Plater składała się z około 280 osób.

Początkowo oddział odnosił sukcesy i powiększał się o dodatkowych ochotników, ale ostatecznie przywódczyni zrezygnowała ze swoich planów przeprowadzenia akcji w Dyneburgu. Coraz ciężej było dowodzić tej grupie, która mimo trudnej sytuacji uwielbiała swojego lidera.

Z czasem coraz większa część oddziału umierała, nie brakowało też rannych w bitwach, ale niezłomna Plater wciąż stanowiła wzór patriotyzmu, wykazywała się ponadprzeciętną odwagą i zagrzewała do walki.

Emilia Plater przebrana w męski outfit przez ponad tydzień wędrowała w stronę Królestwa. Nie była to prosta przeprawa — panowały ciężkie warunki pogodowe, większość drogi stanowiły lasy i zarośla.

Emilia nie dała rady, głodna, bezsilna, zmarnowana została wniesiona do prostej, wiejskiej chałupy — właśnie ten moment opisuje Mickiewicz w lekturze „Śmierć pułkownika”.

W wiejskim dworku dobrze się opiekowano Plater, ksiądz udzielił jej sakramentu, ale gorączka nie odpuszczała i Emilia odeszła w przeddzień Wigilii Bożego Narodzenia – 23 grudnia 1831 roku.

Wydarzenia z końca jej życiorysu są opisane w wierszu, który dzisiaj wspólnie analizujemy. Utwór „Śmierć pułkownika” pokazuje nastroje oddziału wobec swojego przywódcy — pełne szacunku, podziwu.

Śmierć pułkownika streszczenie, Emilia Plater, Adam Mickiewicz wiersz

Śmierć pułkownika — plan wydarzeń

  1. Stawienie się oddziału i tłumu wiejskich ludzi przed chatą leśnika, gdzie w ciężkim stanie zdrowotnym trafił ich dowódca.
  2. Smutek i żal wśród zebranych — ich Pułkownik umiera z wycieńczenia fizycznego i gorączki.
  3. Rozkaz Pułkownika (Emilii Plater) o przyprowadzeniu konia, żeby zobaczyć go po raz ostatni.
  4. Chęć naśladowania Czarneckiego, pragnienie takiej samej śmierci — jak prawdziwy wojownik, patriota.
  5. Wyprowadzenie konia, odwiedziny księdza w celu udzielenia sakramentu (komunia lub ostatnie namaszczenie).
  6. Modlitwy i łzy wśród ludu zebranego przed chatą.
  7. Dzwony z kościoła i najazd Moskali.
  8. Lud kolejnego dnia nad ranem ogląda martwe ciało Pułkownika.
  9. Przy ciele leży krzyż, broń i ekwipunek żołnierski.
  10. Odkrycie, że mężny Wódz Powstańców to kobieta — Emilia Plater.

Śmierć pułkownika — tekst

W głuchéj puszczy, przed chatką leśnika,
Rota strzelców stanęła zielona;
A u wrót stoi straż Pułkownika,
Tam w izdebce Pułkownik ich kona.
Z wiosek zbiegły się tłumy wieśniacze:
Wódz to był wiélkiej mocy i sławy,
Kiedy po nim lud prosty tak płacze
I o zdrowie tak pyta ciekawy.

Na początku wiersza „Śmierć pułkownika” znajdujemy się przed chatą leśnika, w gęstym borze, gdzie zebrał się tłum Powstańców ubranych w zielone mundury, czekający na wieści o swoim tajemniczym Pułkowniku, który bardzo odczuł trudy walk i leży teraz pod opieką w ciężkim stanie w małej, skromnej izdebce. Wydarzenie wzbudziło także dużą ciekawość wśród okolicznych, wiejskich mieszkańców, dopytujących o stan zdrowia dowódcy.

Kazał konia Pułkownik kulbaczyć,
Konia w każdéj sławnego potrzebie;
Chce go jeszcze przed śmiercią obaczyć,
Kazał przywieść do izby — do siebie.
Kazał przynieść swój mundur strzelecki,
Swój kordelas i pas i ładunki;
Stary żołnierz, — on chce, jak Czarniecki,
Umierając, swe żegnać rynsztunki.

„Śmierć pułkownika” się zbliża, przywódca kazał w ramach swojej ostatniej woli przyprowadzić do siebie swojego konia, przynieść do pokoju swój mundur i żołnierski ekwipunek, by z honorem pożegnać się z życiem, podobnie jak bohater narodowy Czarniecki (zabieg gloryfikujący).

A gdy konia już z izby wywiedli,
Potém do niéj wszedł ksiądz z Panem Bogiem;
I żołnierze od żalu pobledli,
A lud modlił się klęcząc przed progiem.
Nawet starzy Kościuszki żołnierze,
Tyle krwi swéj i cudzéj wylali,
Łzy ni jednéj — a teraz płakali,
I mówili z księżami pacierze.

Lud płakał i modlił się nieustannie przed chatą, żołnierze także nie mogli powstrzymać się od łez. U Pułkownika w izbie zjawił się ksiądz, by udzielić sakramentów. Mickiewicz w wierszu „Śmierć pułkownika” wskazuje na wielki smutek, który towarzyszył ostatnim chwilom Pułkownika, porównywalny, a może i większy niż wobec Tadeusza Kościuszki.

Z rannym świtem dzwoniono w kaplicy;
Już przed chatą nie było żołnierza,
Bo już Moskal był w téj okolicy.
Przyszedł lud widzieć zwłoki rycerza.
Na pastuszym tapczanie on leży —
W ręku krzyż, w głowach siodło i burka,
A u boku kordelas, dwururka.

Nastąpił kolejny dzień, rozbrzmiały dzwony na znak zbliżających się Rosjan, żołnierze opuścili chatę i ruszyli do dalszych walk z wrogiem. Wiejski lud zajrzał do pokoju, gdzie spoczywał martwy już Pułkownik na tapczanie. W rękach miał krzyż i swoją wysłużoną broń (dwururka).

Lecz ten wódz, choć w żołnierskiéj odzieży,
Jakie piękne dziewicze ma lica?
Jaką pierś? — Ach, to była dziewica,
To Litwinka, dziewica-bohater,
Wódz Powstańców — Emilija Plater!

Tutaj następuje moment kulminacyjny wiersza „Śmierć pułkownika” – okazuje się, że ten mężny i dzielny dowódca to Emilia Plater, dziewczyna o pięknej twarzy, bohaterka narodowa i przywódca, a może teraz należy powiedzieć przywódczyni Powstańców.

Śmierć pułkownika streszczenie, Emilia Plater, powstanie listopadowe, Adam Mickiewicz

Śmierć Pułkownika — podsumowanie

Emilia Plater (1806–1831) była polsko-litewską szlachcianką i bohaterką wojskową, która odegrała istotną rolę podczas Powstania Listopadowego przeciwko Rosji. Urodzona jako hrabina w Wilnie, wychowywała się w patriotycznym i intelektualnym otoczeniu.

Emilia Plater zaangażowała się aktywnie w walkę o niepodległość Polski już we wczesnym wieku. Dołączyła do polskich sił i przebrana za mężczyznę w krótkich włosach, walczyła w kilku bitwach przeciwko wojskom rosyjskim.

Odwaga i zdolności przywódcze sprawiły, że dowodziła oddziałem, stając się jedną z niewielu kobiet pełniących taką odpowiedzialną funkcję w polsko-litewskim wojsku.

Niestety, życie Emilii Plater zostało tragicznie przerwane. Ciężko zachorowała i zmarła w grudniu 1831 roku. Jej wkład w walkę o niepodległość i determinacja w łamaniu norm płci uczyniły z niej symbol odwagi i patriotyzmu w historii Polski.

Emilia Plater jest pamiętana i celebrowana w polskiej kulturze poprzez różne pomniki, miejsca pamięci oraz dzieła literackie (jak właśnie omawiany wiersz pt. Śmierć pułkownika), które upamiętniają jej dziedzictwo jako bohaterki narodowej.

Matura 2024 – darmowe próbki notatek i pełny pakiet

Z wielką przyjemnością zachęcam wszystkich zainteresowanych do pobrania zupełnie darmowych próbek notatek do matury z języka polskiego dostępnych na naszej stronie w zakładce Darmowe materiały.

Nasze opracowania są starannie przygotowane i stanowią doskonałe narzędzie do przygotowań przed egzaminem maturalnym.

Chcesz otrzymać darmowy dysk z ponad 30 plikami PDF do matury? – podbijaj śmiało w wiadomości prywatnej na INSTAGRAMIE.

Dla tych, którzy są zdecydowani i chcą mieć pełen dostęp do naszych materiałów, serdecznie zapraszamy do odwiedzenia naszego sklepu.

Tam można nabyć pełne opracowania i kompleksowe notatki do matury z polskiego PDF, a cena za jedno opracowanie wynosi zaledwie około 60 groszy. To wyjątkowo korzystna oferta, która umożliwia zdobycie cennych materiałów edukacyjnych za niewielką opłatą.

Piszesz maturę w maju?

Stworzyłem notatki do matury z polskiego, dzięki którym nauczysz się na spokojnie do egzaminu i codziennych kartkówek. Wszystko, co musisz umieć na maturę z polskiego w PDF + rozpisany plan nauki na 20 dni!

Artykuł zawiera: opracowanie wiersza „Śmierć pułkownika” autorstwa Adama Mickiewicza.